नमस्कार मित्रांनो,
मी रुपेश जाधव, तुमच्या हक्काच्या Rupeshfinancialexpert.in या प्लॅटफॉर्मवर तुमचं स्वागत करतो.
GST अंतर्गत E‑Invoicing आणि E‑Way Bill हे दोन अत्यंत महत्त्वाचे compliance विषय आहेत. चुकीची अंमलबजावणी केल्यास ITC denial, penalty, detention of goods असे गंभीर परिणाम होऊ शकतात. म्हणूनच या लेखामध्ये आपण हे दोन्ही विषय कायद्याच्या तरतुदी, नियम, मर्यादा आणि practical issues यांसह सविस्तर समजून घेणार आहोत.
भाग 1️⃣ : E‑Invoicing (Electronic Invoicing under GST)
1. E‑Invoicing म्हणजे काय?
GST अंतर्गत E‑Invoice म्हणजे GST registered व्यक्तीने तयार केलेली B2B tax invoice जी Invoice Registration Portal (IRP) वर upload केली जाते. IRP कडून:
- Unique Invoice Reference Number (IRN)
- Digitally signed invoice
- QR Code
परत दिला जातो.
महत्त्वाचं:
- IRP invoice तयार करत नाही
- Vendor च्या accounting / ERP system मधूनच invoice तयार केली जाते
2. E‑Invoicing कोणासाठी बंधनकारक आहे?
ऑगस्ट 2023 पासून:
- ज्या GST registered व्यक्तींचा aggregate turnover ₹5 कोटींपेक्षा जास्त आहे
- अशा सर्वांनी B2B invoices E‑Invoicing अंतर्गत काढणे बंधनकारक आहे
सुरुवातीला ही मर्यादा ₹100 कोटी होती, नंतर ₹50 कोटी, ₹20 कोटी आणि सध्या ₹5 कोटी करण्यात आली आहे.
3. E‑Invoice न काढल्यास परिणाम (Rule 48(5))
जर E‑Invoicing लागू असलेल्या व्यक्तीने:
- E‑Invoice न काढता normal tax invoice काढली
तर:
- ती invoice अवैध (Invalid Invoice) मानली जाते
- Receiver ला त्या invoice वर Input Tax Credit (ITC) मिळत नाही
- Penalty आणि interest लागू होऊ शकते
4. E‑Invoice मध्ये बदल / Cancellation
- E‑Invoice 24 तासांच्या आतच cancel करता येते
- 24 तासांनंतर cancellation IRP वर शक्य नाही
- Changes करायचे असतील तर:
- जुनी invoice cancel करून
- नवीन E‑Invoice generate करावी लागते
📌 Debit Notes आणि Credit Notes देखील E‑Invoicing अंतर्गत येतात.
5. Signature & Stamp संबंधित Practical Issue
अनेक vendors:
- IRP system मधून मिळालेली invoice
- स्वतःची signature / stamp न करता देतात
⚠️ कायदेशीर स्थिती:
- IRP कडील e‑sign म्हणजे vendor ची signature नाही
- Vendor ची physical किंवा digital signature आवश्यक आहे
Signature नसलेली invoice audit मध्ये objection साठी कारण ठरू शकते.
6. E‑Invoicing मधून सूट असलेले (Notification No. 61/2020)
खालील व्यक्तींना E‑Invoice काढण्याची गरज नाही:
- Insurance Companies
- Banks / Financial Institutions / NBFC
- Goods Transport Agency (GTA)
- Passenger Transport Services
- Cinema Multiplex ticketing
- SEZ Units
भाग 2️⃣ : E‑Way Bill (Movement of Goods under GST)
7. E‑Way Bill म्हणजे काय?
E‑Way Bill म्हणजे मालाच्या वाहतुकीसाठी तयार केला जाणारा electronic document.
Rule 138, CGST Rules नुसार:
- जर consignment value ₹50,000 पेक्षा जास्त असेल
- (काही राज्यांमध्ये intra‑state साठी ₹1 लाख)
तर E‑Way Bill आवश्यक आहे.
8. E‑Way Bill कोण generate करू शकतो?
- Registered Supplier
- Registered Recipient
- Transporter (supplier / recipient कडील माहितीवर आधारित)
📌 मुख्य जबाबदारी supplier ची असते कारण त्याच्याकडे संपूर्ण transaction details असतात.
9. Job Work साठी E‑Way Bill
- Goods दुसऱ्या State मधील job worker कडे पाठवताना
- Value कितीही असली तरी E‑Way Bill अनिवार्य आहे
10. E‑Way Bill validity
- Validity ही distance (PIN code based) ठरते
- System आपोआप distance calculate करते
11. E‑Way Bill cancellation
- Goods move न झाल्यास
- 24 तासांच्या आत E‑Way Bill cancel करता येतो
- जर transit मध्ये verification झाले असेल तर cancellation शक्य नाही
12. Penalty & Detention (Serious Consequences)
- Section 122: E‑Way Bill शिवाय माल वाहतूक केल्यास
- ₹10,000 किंवा कराएवढा दंड (जे जास्त असेल ते)
- Section 129 / Rule 129:
- माल व वाहन detain / seize होऊ शकते
माल सोडवण्यासाठी:
- मालक पुढे आल्यास:
- कराच्या 200% इतका penalty
- मालक पुढे न आल्यास:
- मालाच्या value च्या 50% penalty
निष्कर्ष (Conclusion)
E‑Invoicing आणि E‑Way Bill हे GST compliance चे backbone आहेत. यामध्ये छोटी चूक देखील मोठ्या penalty आणि ITC loss ला कारणीभूत ठरू शकते.
योग्य प्रक्रिया, documentation आणि awareness ठेवल्यास GST disputes टाळता येतात.
पुढील लेखामध्ये आपण Bill To – Ship To Concept आणि Job Work प्रक्रिया सविस्तर समजून घेणार आहोत.
